Adolygwyd ddiwethaf: 23 Mehefin 2026
Y ffordd symlaf o'i ddal yn eich pen: y nodau llesiant yw'r gyrchfan, caffael cyfrifol yn gymdeithasol yw'r ddyletswydd sy'n cyfeirio gwariant cyhoeddus atyn nhw, a buddiannau cymunedol yw'r pethau pendant sy'n cael eu cyflawni ar lawr gwlad.
Y gyrchfan
Y saith nod llesiant
Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015
Y ddyletswydd / fframwaith
Caffael cyfrifol yn gymdeithasol
Deddf Partneriaeth Gymdeithasol a Chaffael Cyhoeddus (Cymru) 2023, Rhan 3
Yr haen gyflawni
Buddiannau cymunedol
Swyddi, prentisiaethau, gwaith teg, cyfleoedd cadwyn gyflenwi leol, canlyniadau llesiant
Caffael cyfrifol yn gymdeithasol (y ddyletswydd)
Mae Rhan 3 o Ddeddf Partneriaeth Gymdeithasol a Chaffael Cyhoeddus (Cymru) 2023 yn gosod dyletswyddau caffael cyfrifol yn gymdeithasol ar ystod o gyrff cyhoeddus. Yn fras, mae'n gofyn iddyn nhw ystyried caffael cyhoeddus cyfrifol yn gymdeithasol, gosod amcanion yn erbyn y nodau llesiant, cyhoeddi strategaeth gaffael a chynnal cofrestr contractau. Mae hefyd yn darparu ar gyfer cymalau gwaith cyhoeddus cymdeithasol — gan gynnwys mewn isgontractau — a dyletswyddau rheoli contractau.
Mae'r cychwyn yn cael ei wneud yn raddol. O dan Orchymyn Cychwyn Rhif 4 2025, daw dyletswyddau caffael cyfrifol yn gymdeithasol allweddol i rym o 25 Mawrth 2026 — gan gynnwys gosod amcanion ar gyfer contractau adeiladu mawr a gwasanaethau wedi'u contractio allan, cymhwyso cymalau gwaith cyhoeddus cymdeithasol mewn isgontractau, a phwerau llywodraethu a goruchwylio. Mae'r Ddeddf hefyd yn darparu ar gyfer adroddiadau caffael cyfrifol yn gymdeithasol blynyddol a chofrestr contractau (mae'r rheoliadau adrodd blynyddol yn deillio o adran 39 o'r Ddeddf); mae dyddiad yr adroddiad blynyddol cyntaf eto i'w gadarnhau.
Ffynonellau: Trosolwg o'r Ddeddf PGChC ↗, Canllawiau statudol CCG ↗, datganiad cychwyn ↗.
Y saith nod llesiant (y gyrchfan)
Mae Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015 yn gosod dyletswydd llesiant a saith nod llesiant. Mae'r cyrff cyhoeddus a ddaw o dan ddarpariaethau partneriaeth gymdeithasol Deddf 2023 yn rhai sydd o fewn cwmpas y ddyletswydd llesiant honno, ac mae amcanion caffael cyfrifol yn gymdeithasol yn cael eu gosod yn erbyn y nodau hyn — dyna pam maen nhw'n bwysig i fuddiannau cymunedol.
-
1. Cymru lewyrchus
Cymdeithas arloesol, gynhyrchiol a charbon isel sy'n cydnabod terfynau'r amgylchedd byd-eang ac felly'n defnyddio adnoddau'n effeithlon a chymesur (gan gynnwys gweithredu ar newid hinsawdd); ac sy'n datblygu poblogaeth fedrus ac addysgedig mewn economi sy'n cynhyrchu cyfoeth ac yn darparu cyfleoedd cyflogaeth, gan ganiatáu i bobl fanteisio ar y cyfoeth a gynhyrchir drwy sicrhau gwaith teg.
-
2. Cymru gydnerth
Cenedl sy'n cynnal ac yn gwella amgylchedd naturiol bioamrywiol gydag ecosystemau iach sy'n gweithredu'n dda ac sy'n cefnogi cydnerthedd cymdeithasol, economaidd ac ecolegol a'r gallu i addasu i newid (er enghraifft newid hinsawdd).
-
3. Cymru iachach
Cymdeithas lle mae llesiant corfforol a meddyliol pobl yn cael ei wneud cymaint â phosibl ac y deellir y dewisiadau a'r ymddygiadau sydd o fudd i iechyd y dyfodol.
-
4. Cymru sy'n fwy cyfartal
Cymdeithas sy'n galluogi pobl i gyflawni eu potensial ni waeth beth fo'u cefndir neu eu hamgylchiadau (gan gynnwys eu cefndir a'u hamgylchiadau economaidd-gymdeithasol).
-
5. Cymru o gymunedau cydlynus
Cymunedau deniadol, hyfyw a diogel sydd wedi'u cysylltu'n dda.
-
6. Cymru â diwylliant bywiog lle mae'r Gymraeg yn ffynnu
Cymdeithas sy'n hyrwyddo ac yn diogelu diwylliant, treftadaeth a'r Gymraeg, ac sy'n annog pobl i gymryd rhan yn y celfyddydau, a chwaraeon a hamdden.
-
7. Cymru sy'n gyfrifol ar lefel fyd-eang
Cenedl sydd, wrth wneud unrhyw beth i wella llesiant economaidd, cymdeithasol, amgylcheddol a diwylliannol Cymru, yn ystyried a allai gwneud peth o'r fath wneud cyfraniad cadarnhaol at lesiant byd-eang.
Edrychwch yn ofalus ar y nod cyntaf: mae bellach yn troi ar “sicrhau gwaith teg.” Dyna'r newid a wnaeth Deddf Partneriaeth Gymdeithasol a Chaffael Cyhoeddus (Cymru) 2023 — diwygiodd “Cymru lewyrchus,” gan ddisodli “gwaith addas” â gwaith teg, gan wau gwaith teg yn uniongyrchol drwy'r nod y mae amcanion caffael yn cael eu mesur yn ei erbyn.
Partneriaeth gymdeithasol a gwaith teg
Cyflwynodd Rhan 2 o Ddeddf 2023 ddyletswyddau partneriaeth gymdeithasol (a ddaeth i rym ar 1 Ebrill 2024) a'r symudiad i “waith teg” yn y nod “Cymru lewyrchus” uchod. Mae gwaith teg — tâl teg, sicrwydd a llais yn y gwaith — yn rhedeg drwy'r model Cymreig ac yn thema gyffredin mewn ymrwymiadau buddiant cymunedol.
Gwerth cymdeithasol (er cymhariaeth)
Mae Deddf Gwasanaethau Cyhoeddus (Gwerth Cymdeithasol) 2012 yn berthnasol yng Nghymru a Lloegr ac yn creu dyletswydd i ystyried llesiant mewn caffael. Dyma'r model ysgafnach, ar gyfer Cymru a Lloegr. Mae Deddf 2023 Cymru'n gryfach: dyletswyddau gweithredol, amcanion, adrodd a chofrestr contractau, wedi'u hangori i'r nodau llesiant.
Adeiladu cyfoeth cymunedol (y nod ehangach)
Mae adeiladu cyfoeth cymunedol a thwf cynhwysol yn disgrifio'r uchelgais ehangach o gadw mwy o werth gwariant cyhoeddus yn cylchredeg mewn economïau lleol. Mae buddiannau cymunedol yn un ysgogiad ymarferol tuag at yr uchelgais hwnnw — nid yr un peth, ond yn tynnu i'r un cyfeiriad.
